Манзушир хутагтын хэрэглэж байсан хөөргийг барьж байгаа

“Гишүүний хобби” булангийнхаа зочноор УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнийг урьж ярилцлаа.

-Таныг эртний эдлэл цуглуулах хоббитой гэж сонсон. Арвин цуглуулгатай юу?

-Би Монголынхоо уламжлалт гар урлал, дархчуудын ур ухаан, шингэсэн бүтээлүүдийг сонирхдог. Заримыг нь цуглуулдаг. Өөрөө ч бас эдэлж хэрэглэдэг. Ер нь монголчуудын урлаж бүтээсэн зүйлд монгол хүний дотоод сэтгэл,” ур ухаан, хүсэл тэмүүлэл шингэсэн байдгаас гадна ур хийц нь дахин давтагдашгүй.

-Цуглуулгын тань хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл юу вэ?

-Манай нутагт Цэцэгт Гомбо гэж алдартай уран хүн байсан. Хэнтийн “Таван хамарт” нэрээр нь халх даяар анддаггүй байсан юм билээ. Тэр хүний оёсон олон угалзтай гутлыг улсын баяр наадамд анх түрүүлсэн жилээсээ эхлэн өмссөн. Уг нь гоёлын хийцтэй боловч монгол наадмынхаа торгон ногоон дэвжээг хүндэтгэн барилдахдаа өмсдөг байлаа. Тэр хүний урласан хоёр гутлыг их олон жил өмссөн шүү.

-Одоо байгаа юу?

-Байлгүй яахав. Энэ гутлын хийц нь үнэхээр гайхалтай, дахин давтагдашгүй учраас би нандигнан хадгалдаг. Цэцэгт Гомбо гэдэг тэр уран хүн надад хэд хэдэн монгол гутал оёж өгсөн юм. Нэгийг нь өөрийнхөө багш Дамдинд мөн МУГЖ Г.Эрдэнэбат найздаа бас бэлэглэсэн. Тэд маань одоо ч гэсэн өмсдөг юм . билээ. Цэцэгт Гомбо гуай маш уран хүн байлаа. Ер нь манай Хэнтий аймаг чинь уран үйлчид, дархчуулаараа алдартай шүү дээ. Тожил хийц гэдгийн эзэн болсон дархан бий. Энэ хүний урласан мөнгөн тоногтой эмээл миний цуглуулгын нэг үнэтэй эд дээ.

-Манзушир хутагтын эдэлж байсан хөөрөг танд байдаг гэлүү?

-Манай нутгийн Гүрдорж гэдэг хүн надад 1980-аад оны дундуур шиг санаж байна, нэгэн цагаан хаш хөөрөг бэлэглэсэн. Тэр хүн намайг зорьж ирээд “Чамд энэ хөөргийг өгье” гээд Хэнтий нутгийнхаа нэрийг болон ахынхаа нэрийг гаргаж яваарай гэж захиж билээ. Мөн Манзушир хутагтын барьж байсан хөөргийг манай нутгийн Лувсан шийрэв гавж гэдэг нэртэй лам уламжлан авч хэрэглэж байсан гэсэн. Тэр хөөргийг сүүлд нь Ховд аймгийн харьяат Бямбадорж гэдэг хүн олж авсан юм билээ. Тухайн үед Монголын хамгийн толгой хөөрөг нь Бямбадоржийн цагаан гэж хүмүүс ярьдаг байсан. 1990-ээд оны эхээр Бямбадорж гуай надтай уулзан ахынх нь нас өндөр болж байна, энэ хөөргийг нутгийнх нь хүнд өгөх ёстой гэж бодлоо гэдэг юм байна. Би ч тэр их хүндэтгэлийг хүлээн авч Манзушир хутагтын хэрэглэж байсан хөөргийг авсан юм. Одоо ч энэ хөөргийг барьж байгаа даа.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

О.Чулуунбат 200 саяын үнэтэй хөөрөг барьдаг

Монголбанк”-ны хэмээх тодотголтой УИХ-ын гишүүн О.Чулуунбат ховор нандин хөөрөгний цуглуулгаараа алдартай нэгэн. Түүнд Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн эдэлж хэрэглэж байсан өдгөө 200 саяар үнэлэгдэх шүрэн хөөрөгнөөс эхлээд Дондогдулам ахайтангийн барьж байсан хуруун чинээ жижигхэн мөнгөн хөөрөг зэрэг түүхийн үнэт бүтээл болох олон хөөрөг бий.

Харин Монгол дархдын ур ухаанаа харамгүй шингээж бүтээсэн 40-өөд үнэт хөөрөгтэй О.Чулуунбат нэртэй номч хүний зарлигдсанаар цуглуулгын хөөргөө цөөлж, заримыг нь ах дүү хамаатан садандаа тараасан гэнэ лээ. Тэрээр жил бүрийн цагаан сараар Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн хөөргөөр амар мэндээ мэдэлцдэг гэсэн.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Хөөрөгний Үзэсгэлэн Юү Өгүүлэв

Дундговь аймгийн музей иргэдийн гар дээрх болон өөрийн сан хөмрөг дахь хөөрөгнүүдээр үзэсгэлэн гаргав. Аймгийн ахмадын хорооны дарга Ц.Дэлгэрбуян гэхэд л энд 5-6 хөөрөг дэлгэн үзүүллээ. Түүний эзэмшил дэх хөөргүүд 700 мянган төгрөгөөс  саяар үнэлэгдэх ч байна. Аймгийн музейн сан хөмрөг дэх оюу толгойтой уран сийлбэр бүхий шүрэн хөөргийг үнээрээ гүйцэх хөөрөг гарсангүй. Зөвхөн сайн шүрэн толгойн үнэ долоон сая төгрөг хүрч байгаа гэхээр их гарын цул шүрэн хөөрөг ямар үнэ хүрэхийг багцаалж болох биз.
Хөөрөгний олонхи төрөл бүрийн мана чулуун боловч хаш,  сүйжин, чүнчигноров, гартаам чулуу  ч хэд хэдээр байна. Бас дээр үеийн, одоо хэр яггүй үнэ хүрч байгаа луун хээтэй хятад шаазан хөөрөг ч байх юм.  Эрднийн эдгээр чулуу тус бүртээ “Эрдэмтэй”,  янз бүрийн өвчнийг анагаах ид шидийг  дорно дахины уламжлалт эмнэлэгт нэлээд ашигладаг. Ялангуяа гартаам, сүйжин хөөрөгний ачаар саа болон бусад төрлийн өвчнийг анагаасан тохиолдол олон. Гартаамыг өнгө, судал, олон давхар битүү цагирган судал бүхий нүдний тоогоор үнэлж “Есөн нүдтэй гартаам хөөрөг” гэж ярилцах нь бий. Энэ бол тун ховор л доо.
Хөөргийг гоёмсог хээ зүү ороосон үнэтэй  торгон даалинд хийж Монгол эрчүүд ташаандаа зүүдэг байв. Сүүлийн үед хээ урласан шир савхин, бүр шүр  сувдаар хээлсэн… гээд төрөл бүрийн даалингаар зарим нь гангардаг болжээ.
С.Пүрэвсүрэн

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Хаш хөөрөг 80 сая төгрөгийн үнэтэй бай

Эртний эдлэл цуглуулагчдын холбооноос сар шинийн баярыг тохиолдуулан эртний эдлэлийн үзэсгэлэн, худалдаа зохион байгуулж байна. “Уран дархчуудын эртний болон орчин үеийн үнэт эдлэл, гоёл чимэглэлийн худалдаа” нэртэй үзэсгэлэн, худалдаанд хөөрөг, мөнгөн аяга, алтан аяга, монгол гутал, мөнгөн сав суулга, бурхан, хэт хутга, эмээл зэргийг дэлгэн тавьсан байв. Хөөрөг хамгийн олон сонголттой буюу хаш, мана, шүр, номин, гартааман 50 гаруй хөөрөг худалдаалж байсан. Үнийн хувьд чулуу, цаг хугацаа, ур хийцээсээ шалтгаалан 2-80 сая төгрөгийн үнэтэй ажээ.

Энэхүү үзэсгэлэн худалдаа Улаанбаатарын зах зээл дээр худалдаалагдаж байгаа хамгийн чанартай хөөрөгнүүдийг нэг дор цуглуулж байгаагаараа онцлогтой гэсэн.

Мөнгөн аяганы хувьд ихэнх нь “Хос бажраа” уран дархны газрын дархцуулын урласан аяга ажээ. Уламжлалт хийцээр, орчин үеийн дархцуулын хийсэн аяганы хамгийн үнэтэй нь таван сая төгрөг байсан. Харин хүрэн зандангийн үндсээр хийсэн, үндсэн идээний мөнгөн таваг 25 сая төгрөгөөр үнэлэгджээ. Хэдийгээр эртний эдлэл биш ч гэсэн эртний ур хийцийг дуурайлган хийсэн учраас үнэд хүрдэг ажээ. Мөн монгол дархны зэсэн дээр мөнгөөр товойлгон урласан сангийн бойпор 15 сая төгрөг гэсэн. Эртний эдлэл түүхийн баримт болж үлддэг. Уг үзэсгэлэнд Х.Чойбалсангийн Засгийн газрын үеийн буюу 1950-иад онд мянган малтай малчинд төрийн зүгээс дурсгадаг байсан “1000 мал” гэж мөнгөөр товойлгон бичсэн зэс сав, мөнгөн самбар, мөнгөөр урласан хонь байлаа. Үнэ нь 15 сая төгрөг хүрнэ гэв.

Уг үзэсгэлэнгийн санаачлагчдын нэг “Монголын эртний эдлэл цуглуулагчдын холбоо”-ны гишүүн А.Алтангэрэлтэй ярилцлаа.

-Үзэсгэлэнд түүхэн хүмүүсийн эдэлж хэрэглэж байсан зүйл бий юу?

-Түүхэн хүмүүсийн хэрэглэж байсан эд зүйл байхгүй. Тэртээ 300 гаруй жилийн өмнө Хотгойдын шадар ван Чингүнжавын хүүд дурсгал болгон бэлэглэж байсан хүүхдийн хэт хутга байгаа. Уг хутгыг Хөвсгөл аймгийн Галт сумаас олж авсан. Хэт хутга монгол эрчүүдийн уламжлалт хэрэглээний нэг.

-Хөөрөгний хувьд хамгийн эртнийх нь ямар хөөрөг байна вэ?

-XVII, XVIII зууны үеийн хөөрөгнүүд байгаа. Ер нь энэ үеэс монголчуудын хөөрөгний хэрэглээ нэмэгдсэн юм билээ. Манай үзэсгэлэнд дээрх зууны үеийн хэд хэдэн хөөрөг худалдаалагдаж байна. Ер нь хамгийн сайн чулуутай, ур хийц сайтай хөөрөг бий. Хаш хөөрөг гэхэд маш цэвэрхэн, цагаан өнгөтэй, зураасгүй, хагаралгүй, толбо, цэггүй, дээр нь чулууны нягтрал сайтай байвал өндөр үнэ хүрдэг. Нуух, толгой үнэд нөлөөлөх ч гангараанд илүүтэй тооцогддог. Манан хөөрөг олон төрлийн өнгө агуулсан, чулууны өвөрмөц тогтоцтой байвал үнэтэй.

-Жанрайсиг бурхныг худалдахгүй гэсэн. Он цаг, ур хийцийг нь сонирхуулахгүй юу?

-Жанрайсиг бурхныг монголчууд эртнээс шүтэж ирсэн. Худалдахгүй ч гэлээ хүмүүст сонирхуулж байгаа энэ бурхан 1700-гаад оны үед урласан алтан шармал бурхан. Харин XVIII зууны үеийн Аюуш бурхныг худалдаж байгаа. Долнуур хийцийнх юм. Өвөр Монголын Долнуураас авчирсан, алтан шармал бурхныг 16 сая төгрөгөөр үнэлж байгаа.

-Эртний эдлэл хэр олдоцтой байдаг вэ. Мөн сонирхох хүмүүс элбэг үү?

-Олдоцын хувьд гайгүй боломжийн байдаг. Ер нь бараг элбэг талдаа шүү. Харин цуглуулж, сонирхогчдын тоо сүүлийн жилүүдэд нэмэгдэж байна. Хүмүүс мөнгөн аяга, хөөрөгнөөс бусдыг нь эдэлж хэрэглээд байхгүй ч гэртээ сувинер болгон тавихаар, цуглуулганыхаа тоог нэмэхээр худалдаж авдаг. Ер нь болсон болоогүй хуурамч сувинераас татгалзаж, нүнжигтэй эд сонирхогчид олон болсон байна лээ.

-Үзэсгэлэнгийн эхний өдөр худалдаа хийсэн үү. Хичнээн хүн сонирхоод байгаа вэ?

-Одоогоор 100-аад хүн үзэж сонирхсон. Хүмүүс хөөрөг, мөнгөн аяга худалдан авч байна.

Үзэсгэлэнд мөн монгол гутал, эмээл тавьсан байв. Эмээл нь XX зууны Дарьганга, Боржигон хийцтэй гэсэн. Харин монгол гутал нь 32 угалзтай, оймсны түрийг нь харлаг зүү ороож хатгасан, XIX зууны булигаараар урласан гутал ажээ. Энэхүү гутлыг жилд хоёрхон ширхгийг урладаг ба төрийн томчууд, том цолтой бөх нар захиалгаар хийлгэдэг гэсэн. Үнэ таван сая төгрөг гэж байлаа.

С.АЛТАНЦЭЦЭГ

Сэтгэгдэлүүд

Leave a comment

Filed under Uncategorized

“Нарантуул” зах дээр хамгийн үнэтэй хөөрөг 50 сая төгрөг байна

Монголын үндэсний баяр болох цагаан сар болоход хэдхэн хоног үлдээд байна. Хүн бүр цагаан сарын бэлтгэлээ базааж, бууз банш, боов боорцгоо цуглуулж байна. Зөвхөн идэж уух зүйлээс гадна гоёж гангарах, эдэлж хэрэглэх зүйлсээ цагаан сар дайруулж шинэчилдэг нь Монголын ёс болсон гэхэд болно. Тэр дэг ёсны салшгүй нэг хэсэг бол үнэтэй хөөрөг. Эрт дээр цагаас монголчууд хөөрөг зөрүүлж мэнд усаа мэдэлцдэг байсан.

Тэр ч бүү хэл монгол эрчүүд үе дамжин ирсэн үнэт чулуун хөөргийг өндөр үнээр худалдаж авч, гангараа болгон гайхуулж байсан тухай ч яриа байдаг. Харин социализмын үед хөөрөг хэнд ч хэрэггүй болж, хүүхдийн тоглоомоос хэтрэхгүй болох шахаж байсан гэдэг. Харин сүүлийн үед хүмүүс цагаан сар, наадмаар хөөрөг даалин хэрэглэж, монгол ёсоор мэнд мэдэлцэхийг эрмэлзэх болсон нь мэдрэгдэх болсон. Энэ жил хөөрөгний эрэлт хэрэгцээ бүр ч их байгаа сургаар манай сурвалжлах хэсэг хөөрөгний үнэ өртөг ямар байгааг сураглалаа. Хөөрөг аваарай, хөөрөг аваарай Хамгийн түрүүнд “Нарантуул” олон улсын худалдааны төвийг зорилоо.

Нохойн битүү туурай, ногоон хурганы арьснаас бусад нь байдаг гэгддэг энэ их хөлийн газар хөөрөг төрөл бүрээрээ байх нь мэдээж шүү дээ. Тийм ч учраас “Нарантуул” эхний сонголт байсан юм. Захын зүүн хойд талын хаалгаар орж, цахилгаан барааны павильоны хажууд ирэх үед “хөөрөг даалингаа аваарай, хөөрөг аваарай” гэх зүсэн зүйлийн дуу хадаж байлаа. Бараг л наймаачин болгон нэг лангуу тавьж, төрөл бүрийн хөөрөг өржээ. Хүрэн, ногоон, цагаанаас эхлээд чулуун, шаазан, хуван, мөнгөн, том, жижиг гээд янз бүрээрээ өрөөстэй байна. Бүгд алт, мөнгөн нуухтай, шүрэн толгойтой харагдсан. Ирсэн зорилгоо биелүүлэхээр эхний лангуунаас л “Хөөрөг ямар үнэтэй байна” гэж асуутал “20-150 мянгын хооронд байна. Хамгийн том нь 150 мянган. Дунд зэргийн хөөрөг нь 80 мянга. Алийг нь авах гэсэн юм. Манай хөөрөгнүүд бүгдээрээ чулуу. Энэ хүрэн нь халтар мана” гээд л иж бүрнээр тайлбарлаж өглөө.

Бүгд л чулуун хөөрөг гэж амаа уралдуулж, магтах юм. Уг нь учир мэдэх хүмүүс алтан нуухтай, шүрэн толгойтой, халтар манан хөөрөг шаггүй үнэтэй байдаг гэж ярьдагсан. Гэтэл энд захын хүн худалдаад авчихмаар хямдхан байсанд нь бага зэрэг гайхаад цаашаа хэд хэдэн лангуунаас асууж үзэв. Бүгд л адилхан үнэтэй, адил хийцтэй юм байна. Өөр нэг лангуун дээр хув хөөрөгнүүд өрөөстэй байна аа. Таван настай хүүхэд л барьж болмоор жижиг хөөрөг даалинтайгаа 2500, арай томхон нь 4500 төгрөг гэж байна. Эндээс харахад хөөрөг хүүхдийн тоглоом болох шахсан юм шиг санагдсан. Өөр нэг лангуун дээр цав цагаан хөөрөг 15 мянган төгрөгийн үнэтэй байна. Зөөлөн чулуугаар хийсэн хөөрөг юм байх. Тэр лангууны худалдагчаас энд байгаа бүх лангуун дээр ядаж ганц чулуун хөөрөг байгаа эсэхийг битүүхэн тандлаа. Харамсалтай нь тэнд нэг ч жинхэнэ чулуун хөөрөг байхгүй гэнэ. Бүгд Хятадын дуураймал.

Бид ядаж ганц нэг чулуун хөөрөг байгаа болов уу гэж бодсон нь хол эндүүрэл байжээ. Хятадууд ч манайханд зориулж хийхгүй юмгүй болжээ. Одоо ч хөөрөг даалин, хамрын тамхитай нь худалдаж авахад 30 мянган төгрөг л байхад хангалттай болсон байна. Үгүй ээ, ёс төрөө бодож, тамхилах л зорилгоор хөөрөг хэрэглэх гэж байгаа бол тийм үнэтэй эдээр ч юугаа хийх вэ дээ. 500 мянга байна уу, 50 мянга байна уу, хөөрөг зөрүүлэх л юм хойно. Жинхэнэ чулуун хөөрөг үнэт эдлэлд тооцогдоно Ихэнх хүн бусадтай ёс төртэй мэндлэх, цагаан сарын ёсыг дагах гэж урд хөршийн бидэнд бэлдсэн хөөргийг худалдаж авахын оронд үнэт эдлэл хэрэглэх сонирхолтой цөөнгүй хүмүүс бий. Тэр дундаа жинхэнэ үнэт чулуугаар хийсэн шүрэн толгойтой, алтан нуухтай, мөнгөн халбагатай хөөрөг гэдэг эр хүний гайхуулж байх эдийн л нэг.

Тийм хөөрөг ч “Нарантуул” захад байна аа, бас. Цахилгаан барааны павильон доторх үнэт эдлэл борлуулагчдад л ховор ховор хөөрөг байдаг аж. Үүдээр нь ороод эхний лангуун дээр байгаа хөөргийг харахад Хятадын хулхи чулуун хөөрөгнөөс илт өөр болох нь анзаарагдаж байсан. Цагаан цамцан дээр алтан тольтой ширэн бүс зүүсэн бүдүүн эрээс хөөрөг хэдэн төгрөгөөр зарж байгааг асуухад 3.5 саяас дээшээ гэж ихэмсгээр хэлэв. Бид цааш нь лавшруулж, хамгийн үнэтэй нь хэд вэ гэвэл 25 саяд өгнө гэж байлаа. Тэр нь шүрэн толгойтой, алтан нуухтай, цагаан манан хөөрөг аж. Бусад лангуун дээр ч гэсэн хамгийн багадаа л 1.5 саяас дээш үнэтэй янз бүрийн чулуун хөөрөг өрөөстэй байв. Мөн Хятадын цэвэр шаазан хөөрөг 100 мянган төгрөгийн үнэтэй байсан. Эмэгтэй хүн барихад яг таарах юм билээ. Тэнд хамгийн дээд тал нь 50 сая хүрэхээр ч хөөрөг байгаа гэсэн. Харамсалтай нь яг авах хүнд л тэр хөөргөө үзүүлэх юм гэнэ лээ. Эндээс хөөрөг сонирхож байгаа худалдан авагчид арай л зиндааных гэмээр харагдсан.

Өнөө том дарга нар дандаа том гүзээтэй байдаггүй юу. Яг л тийм хүмүүс хөлхиж байна билээ. Жинхэнэ чулуун хөөрөг үнэт эдлэл гэдгийг эндээс л харж болохоор байсан. Тэр дундаа уран нарийн хийцтэй бол үнэ нь “талийж” өгдөг юм байна. Бид тэндээс гарахдаа үнэт эдлэл худалдагчдаас хөөрөг хэдээр авахыг нь асуусан. Гэтэл “Хөөргийг чинь үзэж байж л болно. Гайгүй чулуун хөөрөг бол давгүй үнэ хүрнэ шүү” гэж байна лээ. Захаас гараад ганц нэг ломбардаар орж хөөрөг авах эсэхийг нь тандав. Зарим нэг том ломбардууд үзэж байж л хэдээр авахаа шийднэ гэнэ. Халтар, цагаан гээд мана, хаш хөөргийг хэдэн саяар ч авах тохиолдол байдаг юм байх. Ямар ч байсан үнэт чулуун хөөрөгтэй байхад тэвдсэн үед овоо үнэ хүргээд барьцаанд тавьчих юм билээ.

Хөөрөгний чулуу хаш, манаар хязгаарлагддаггүй “Нарантуул” зах, барьцаалдан зээлдүүлэх газраар хэсэг явсны дараа “Хүнсний 20”-ийн ойр хавиар байрлах үнэт эдлэлийн дэлгүүрээр хэсч, хөөрөг хийдэг дархан олохоор явав. Тийн хэсэг явсны эцэст Урт цагаан буюу Жуулчны гудамжинд байрлах “Хөөрөг” үнэт эдлэлийн дэлгүүрт очиж, дархантай уулзахаар боллоо. Биднийг очиход бага зэрэг завгүй байсан тул лангуун дээр нь өрөөстэй байгаа хөөрөгний үнэ өртөг, хийцийг нь сонирхлоо. Энэ дэлгүүрт зарагдаж байгаа хөөрөг бүгд тус газрын дархны бүтээл аж. Хамгийн багадаа 70 мянгаас 10 сая төгрөгийн үнэтэй аж. Цагаан хаш, халтар, шар мана, ягаан болор, гартаам гээд манай улсад байдаг бүхий л үнэт чулуугаар хөөрөг хийсэн ажээ. Мөн алт, мөнгөөр урласан хөөрөг ч байна. Тус дэлгүүрийн худалдагч бүсгүй “Хүмүүс хөөргийг зөвхөн хаш, манаар хийдэг юм шиг санаад байдаг. Тийм биш. Маш олон төрлийн чулуугаар хөөрөг хийдэг. Манайх 10-аад төрлийн чулуугаар хөөрөг хийж зардаг” гэж ярьсан юм. Жинхэнэ монгол дархны ур ухаан шингэсэн хөөргийг эндээс л олж болохоор байв. Ийн хөөрөг сонжиж дуусаад уран дархан Д.Пүрэвсүрэнтэй уулзаж, хөөргийг хэрхэн хийдэг, хөөрөглөх ёсны тухай цөөн хором ярилцлаа.

Д.Пүрэвсүрэн: Сая доллараар зарагдсан хөөрөг байдаг юм билээ

-Хөөрөг бол монголчуудын эртнээс нааш хэрэглэж ирсэн эд өлгийн зүйл. Ямар учраас хөөрөг хэрэглэж ирсэн юм бол. Гоёлын гэдэг утгаар уу, эмчилгээний маягаар уу? 
-Хөөрөг Англи улсаас үүсэлтэй гэж ярьдаг юм билээ. Манай улсад хэдий үеэс хэрэглэж ирснийг сайн мэдэхгүй байна. Хөөрөгний чулуунд маш их учир бий. Чулуу болгон байгалийн энергийг шингээж, өөрийн гэсэн онцлогтой болдог. Эртнээс монголчууд хөөрөглөж тайвширдаг, бие биедээ гомдсон бол хөөргөө зөрүүлж гомдлоо тайлдаг байсан. Мөн хүндэтгэлээ хөөргөөр илэрхийлдэг байсан юм билээ. Мөн чулуунд хүний биеийг эмчлэх чадал шингэсэн байдаг. Чулуугаар хүнийг эмчилдэг, хараал хэл амыг хариулдаг байсан гэдэг. Ази тив тэр чигээрээ пийсүү, хашийг шүтдэг. Жижиг хэлтэрхийг нь зүүсэн байхад осолд ордоггүй гэж үздэг. Мөн эрт дээр үеэс хаад, ноёд хаш цагаан хөөрөг хэрэглэдэг байсан байгаа юм. Яагаад гэвэл хаш хүнд тайвшрал өгдөг, энерги, баяр баясал өгдөг учраас. Энэ маягаар өөрийн биеийн онцлогт таарсан чулууг хөөрөг болгож ашигладаг байж.

-Хөөргийг яаж хийдэг вэ, хэр хурдан хугацаанд хийх вэ? 
-Хөөрөгний ур хийц гэдэг маш чухал. Дээр цагт хөөргийг сайн хийлээ гэхэд жил, саар хийлээ гэхэд зургаан сар хийдэг байж. Шөнө хүртэл босч өө сэвийг нь засч, сэтгэлээ зориулж хийдэг байсан гэдэг. Хийж байгаа хүний зөв сэтгэл нь чулуунд шингэж байвал эдэлж байгаа хүндээ зөв энерги өгдөг гэдэг. Мөн нуух, толгой, халбагыг нарийн хийх хэрэгтэй. Толгой нуухны харьцааг сайн тохируулах болдог. Халбаг гэхэд л эрдэнийн зүйлээр бөөлжиж байгаа хулгана байх жишээний. Нэг талаараа бэлгэдлийн шинжтэй гэсэн үг. Хөөрөг хийх хугацаа янз бүр. Дотор талыг нь гадна тал шиг нь өнгөлж хийвэл 3-5 сар болдог. Зүгээр дундаж хөөргийг 14 хоногт хийнэ ээ.

-Хөөрөгний чулуугаа хаанаас авдаг вэ. Монголоос хэр олдох вэ? 
-Манай улс чинь чулуугаараа алдартай. Тэр дундаа мана, гартаамаараа гайхагддаг. Ихэвчлэн баруун аймгаас л чулуугаа авчирдаг. Машин чулуу авч ирэхэд 10 хөөрөгний чулуу гарах жишээний. Заримдаа ганцхан хөөрөгний чулуу гарах ч тохиолдол байна. Маш нарийн шалгаж байж хөөрөг хийдэг. Гэхдээ дэлхий ертөнц уудам учраас Африк, Америк, Бразил гээд улсуудад гайхамшигтай чулуу байдаг. Гэхдээ олдоц нь ховор. Хөөрөг хийгээд байгаа үнэт чулуунууд яаж үүссэн нь ч сонирхолтой. Эрт цагт гавал юүлэхэд тивүүд хоорондоо мөргөлдсөн. Тэр үед асар их дулаан ялгарч, чулуу үүссэн. Чулууг мөн хатуулгаар нь шинждэг. Хамгийн хатуу нь гэхэд очир алмааз. Түүний дараа эрдэнэсийн чулуунууд буюу пийсүү, хаш байх жишээтэй. Мана гэхэд л хатуу, зөөлөн байдаг. Хатуулаг нь их байх тусмаа сайн байдаг.

-Дээр үед хүмүүс хөөргийг эмчилгээний журмаар хэрэглэдэг байсан гэсэн. Одоо гангарах маягаар хэрэглээд байна уу? 
-Үнэтэй хөөрөг чинь тухайн хүнд баяр баясал, омогшил өгдөг. Сайхан хөөргөөр хүнтэй хөөрөглөнө гэдэг чинь омогшил биз дээ.

-Танайд хамгийн үнэтэй хөөрөг нь хэдэн төгрөг байна? 
-Хөөргийг үнэлнэ гэдэг хэцүү. Хийц, чулуунаасаа эхлээд хэн гэдэг хүн хэрэглэж байсан гэдгээсээ шалтгаалж үнэлдэг. Хатанбаатар Магсаржав, Манлай баатар Дамдинсүрэн, Өндөр гэгээн Занабазарын барьж байсан хөөрөг бол асар үнэтэй шүү дээ. Мөн нутаг усны алдартай хүний барьж байсан хөөрөг, удам дамжсан хөөрөг бол их үнэтэй. Манайх хамгийн дээд тал нь 30 саяар хөөргөө зардаг.

-Таны сонсч байснаар хамгийн их өндөр үнэ хүрч байсан хөөрөг хэд хүрсэн бэ? 
-Олон сайхан хөөрөг байдаг. Их ч үнэд хүрсэн. Гэхдээ сайхан хөөргүүд Хятад руу их гарсан. Одоо ч худалдаж авч л байна. Зарим хөөрөг сая доллар хүрч байсан гэж сонссон юм байна. Тэр чинь хэр удсан, давтагдашгүй чанараасаа хамааралтай байдаг юм. Ер нь хүмүүс хөөрөг худалдаж авахдаа маш сайн анхаарах хэрэгтэй. Тэр дундаа өв дамжих эд зүйл гэдэг утгаар нь зөв энерги шингээх хэрэгтэй байдаг.

Н.Пунцагболд

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Г.ӨСӨХБАЯР АВАРГЫН ХАШ ХӨӨРӨГ ТҮРҮҮЛЛЭЭ

Г.ӨСӨХБАЯР АВАРГЫН ХАШ ХӨӨРӨГ ТҮРҮҮЛЛЭЭ

Монголын Цагаан сарын баярын өмнөхөн зохион байгуулдаг уламжлалт
“Эрдэнэт өв-2011” сайхан хөөргийн уралдаан Эрдэнэт хотод боллоо.
Энэ удаагийн уралдаанд Орхон, Дархан-Уул, Булган, Сэлэнгэ аймаг, Улаанбаатар хотын иргэд 89 хөөргөө уралдуулав.
Хаш хөөргийн төрөлд Монгол улсын гавьяат тамирчин, Далай аварга Г.Өсөхбаярын том гарын цагаан хаш хөөрөг чанар чансаагаараа түрүүлэв. Гартаам хөөргийн төрөлд иргэн Г.Батсайхан, чүнчигноров хөөргийн төрөлд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ахмад жолооч Ш.Гончиг, бусад төрөлд иргэн Б.Цэрэндуламын зааны ясан хөөрөг шалгарлаа.
Улаанбаатар хотын иргэн Т.Нямхүү шүр, мана хөөргүүдээрээ түрүүлсэн бол тусгай байрын шагналд иргэн Д.Бямбасүрэнгийн хөөрөг орлоо. Уралдааны шилдгийн шилдэг хөөргөөр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Спорт цогцолборын ажилтан Н.Бэхбаатарын болор хөөрөг түрүүлж батламж, 500 мянган төгрөгөөр шагнагдав.

“Эрдэнэт өв-2011” уралдааныг Монголын Эрдэнэт үнэт эдлэл сонирхогчдын холбоо зохион байгуулсан юм.

Тус төвийн тэргүүн “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирлын хөгжил эрхэлсэн орлогч Ц.Бат-Энх: -Өнөө жилийн уралдаанд бусад аймаг хотоос үнэт эдлэл, хөөрөг сонирхогчид оролцсоноороо онцлог байлаа. Өнгөрсөн жил 60 шахам хөөрөг оролцож байлаа. Мөн нэг онцлог бол дайлан, хөөрөг, хөөрөгний толгойн үзэсгэлэн худалдаа боллоо гэв.

Л.Батаа

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Эрчvvдийн гангараа хөөрөгний тухайд . . .

Барууны оронд эрчvvд нь бугуйндаа зvvсэн цаг, хөлдөө өмссөн гутлаараа гангарч зиндаархдаг. Нэг vгээр ингэж өөрийн имиджээ тогтоодог бол ази дорно дахиныхан бол өөр.
Тэд олон саяар vнэлэгдэх хөөргөөр гангардаг. Энэ нь нэг талаасаа соёлын унэтэй өв бөгөөд нөгөө талаасаа эрчуудийн гангараа, хобби нь болж.

Ардын хувьсгалын vед хөөрөг vнэгvйдэж хvvхдийн толоом мэт vзэгдэж байсан vе бий. Гэвч бидний монголчууд өөрсдийн гэсэн мэндчилгээний зан vйлтэй учир хөөрөг vе дамжин уламжлалаа хадгалсаар ирсэн билээ.

Англичууд анх хамрын тамхийг XVII зууны vеэс хэрэглэх болжээ. Тэр vед тамхины ургамал зөвхөн Америк тивд ургадаг байв. Хvмvvс хамрын тамхинд «дурлаж» эхлэхтэй зэрэгцээд хадгалах сав ч бий болсон аж. Баячууд уран дархчуудад захиалга өгч, тамхиныхаа савыг янз бvрийн чулуу, металлаар хийлгэх болжээ. Тун удалгvй англи, америкчуудын хэрэглээ болсон хамрын тамхи Хятадад нэвтэрч эхлэв. Энэ нь явсаар Манж Чин улсын vед Хятад болон Төвдөөр дамжин монголчуудын хэрэглээ болох нь тэр. Харин мөнөөх хадгалах сав нь Европ ЗУГИЙН хайрцагнаас нэлээд өөр, лонх хэлбэрт шилжсэн байна.

Хятадууд хөөргийг голдуу шаазан болон чулуу, мод, төмрөөр урлах нь элбэг байжээ. Харин монголчууд чулуун хөөрөгнөөс өөрийг хэрэглэх нь тун ховор. Мөн монгол хvн хөөрөгнийхөө толгойг эрхэмлэдэг бөгөөд тvvнийг шvрээр хийх нь бараг ёс болон тогтсон байна. Чулууны ухалт, сийлбэр зэргээрээ манай хөөрөг бусад орныхоос нэлээд өвөрмөц, ялгагдах онцлогтой болж чаджээ. Монгол хөөрөгний гол материал нь шvp, чунчигноров, мана, хаш, болор, гартаам зэрэг хагас vнэт болон ховор чулуу байдаг. Юуны тvрvvнд бид хагас vнэт болон ховор чулуугаа ялгаж сурах хэрэгтэй.

Энэ тухай мэдээллийг нийтлэлийн төгсгөлд өгvvлье.

Угтаа бол хөөргииг хийсэн материалаас илvv чухазvйл нь тvvний, хийц, чулууны байгалийн тогтоцыг маш гярхай ашиглаж чадсанд байдаг аж.
Хэдийгээр шvр, цагаан хаш зэрэг нь жингээсээ шалтгаалж тодорхой vнэд хvрдэг боловч тухайн дархан хэрхэн уран сэтгэж зурж, сийлснээр vнэлгээ нь хамаардаг гэнэ. өөрөөр хэлбэл, хөөргийг vнэт чулуу гэхээсээ урлагийн бvтээл хэмээн судлаачид дvгнэн хэлжээ. Харин хувиараа хөөрөг цуглуулагчид ихэвчлэн АНУ, Европын зарим орон, Япон, Хятад, Хонгконг, Тайваньд байдаг аж. Тvvнчлэн дэлхийн хөөрөг цуглуулагчдын vзэсгэлэн худалдаа явуулдаг уламжлал бий.

Хөөрөгний vнэ хаялцуулах худалдааг «Сотби», «Кристи» зэрэг томоохон компаниуд зохион байгуулж, тэдэнд зориулсан сэтгvvл хvртэл гаргаж байсан удаатай. Монголчууд хөөрөгний толгой өндөр байх тусмаа сайн гэж vэх бөгөөд ихэвчлэн шvрээр хийнэ. Сайн чанарын шvр нь ховор хаана ч гэсэн vнэ ихтэй байдаг болохоор толгой нь хөөрөгнөөсөө илvv vнэтэй байх нь элбэг. Сvvлийн жилvvдэд манайхны хийж буй хөөрөгний хийц, чанар ихээхэн сайжирсан. Хvмvvсийн дунд хуучны хөөрөг худалдан авахаасаа илvv шинээр хийлгэхийг илvvд vздэг болжээ. Ингээд хөөрөгний толгойг ихэвчлэн хийдэг шvрний тухай товч өгvvлье.

Шvp -Коралл
Шvр нь дулаан тэнгист их тархсан байдаг бөгөөд аварга том арлууд бий болгосон нь ч бий. Гоёл чимэглэлд зөвхөн Corallium rubrum хэмээх улаан ба улаан ягаан өнгөтэй шvрийг ихэвчлэн хэрэглэдэг. Далайн гvнд олноороо амьдрах жижигхэн полипууд нэгэн төрлийн шохойлог зvйлсийг ялгаруулах дарагдан vхсэн vедээ бөгөөд vvнээс нь мод хэлбэрийн шvрэн мөчрvvд бий болдог. Эдгээр нь 40см-с илvv урттай байдаггvй ба өргөн нь 4см-с тэр болгон хэтрэхгvй. Зөвхөн салаалсан тэр хэсэгт нь арай том хэсгvvд тааралдана. Шvрийн 85 хуртэлх хувь нь карбонад кальц байх ба маш бага хэмжээтэй конхиолиноос бvрдэнэ. Хатуулаг нь 3.75. Карбонат кальц их байдаг тул хvчил дусаахад буцалдаг. Гэхдээ энэтхэг,
хятадын хар шvрнvvд карбонад кальц агуулдаггvй юм байна. Шvр нь хамгийн эртний гоёл чимэглэлийн зvйлсийн нэг юм.

Германы нутагт орших Вильдшейрийн агуйгаас олдсон ягаан шvрээр хийсэн зуvлтийг манай эриний өмнөх 10-35 мянган жилийн өмнөх vед хамааруулдаг. Шvрээр хийсэн гоёлын зvйлс нь хоёр мянган жилийн турш моодноос гараагvй ч гэж хэлж болно. Yvнд хамаарагдахгvй улс орон гэж байхгvй биз ээ. Азийн орнуудад шvрийг аз жаргал авчирдаг хэмээн vздэг бөгөөд маш эртнээс төрөл бvрийн зvйлс хийсээр ирсэн. Монголчууд шvрийг эрт vеэс ээмэг, бөгж, бугуйвч, гэзэгний даруулга, зvvлт , хөөрөгний толгой зэрэгт өргөн хэрэглэж ирсэн бөгөөд эдvгээ ч сонирхсоор байна.
Европт хамгийн их vнэлэгддэг сайн чанарын улаан шvрийг газар дундын тэнгисээс олборлодог. Манай улсын хувьд цагаан өнгөтэй шvрийн бэсрэг ордыг өмнөговьд илрvvлж нөөцийг нь ойролцоогоор тогтоосон байдаг.
Олборлосон шvр нь өнгө муутай бvрсгэр байдаг ба гоё гялалзсан гадарга нь өнгөлснөөр л бий болно. Тэдгээр нь ихэвчлэн нvх сvв ихтэй, хагаралтай байдаг тул vзэмжийг нь сайжруулахын тулд өнгөт лав тосоор зvлгэх нь бий. Сайн чанарын шvр нь жигд өнгөтэй, ямар нэг хагаралгvй, толбо судалгvй байдаг. Монголчууд цагаан толботой, судалтайг сонирхох нь бий. Засч янзлаагvй сайн чанарын жинхэнэ шvр их ховор ба тийм ч учраас энэ нь тvvний vнэд нөлөөлнө. Хямд шvр тааралдвал их болгоомжтой байх ёстой бөгөөд болж өгвөл нэрд гарсан худалдааны байгууллагуудаас л авч байвал дээр.

Хөөрөгний vнэ цэнэ
Тvvхэн хөгжлийн эхэн vед хөөрөг дугуй хэлбэртэй байжээ. Энэ хэлбэр аажмаар өөрчлөгдөж өнөөдрийн байгаа хэлбэрт ирэв. Хөөргийг хийдэг арга өнөөдрийг хvртэл нууцлаг хэвээр байгаа. Чулууг усан өрмөөр засч хийдэг гэж ярьдаг. Харин vvнийг батласан хvн алга. Хатуу хэдий ч эв нь таарвал амархан хагарчихдаг энэ чулуугаар доторхи тамхи нь харагдахуйц нимгэн хөөрөг хийж байсан нь одоо ч гайхагдсан хэвээр байна. Орхон аймагт хөөрөгний уралдаан гэгч болж монголын нэртэй 10 хөөргийг тэндээс шалгаруулж, нэрлэсэн гэж дуулдсан.

Одоогоор олны ам дамжин ярьдгаар УИХ-ын гишvvн. Монгол Улсын дарханаврага Б.Бат-Эрдэнэд хаш цагаан хөөрөг бий. Хууль зvй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдоржид бага хаадын vеийн хэрэглэж явсан хөөрөгний дайлан байдаг. Талийгаач Ш.Отгонбилэгийн хvнээс vнэлж авсан хөөрөг ослын vеэр хагарч гэмтэлгvй тэр чигээрээ олдсон. Тэр хөөрөг Монголын эртний, vнэтэй хөөргийн тоонд зvй ёсоор ордог аж. Намхан бөгөөд оюу, номин дэвсгэртэй, алт мөнгөн нуух, халбага бvхий шvрэн толгойг том шvр орлох боллоо

Хөөргөнд толгой чухал
Хөөрөгний ерөнхий биед тохирсон толгой мөн л багагvй vнэтэй байдаг. Алтан нуухтай шvрэн толгой хамгийн vнэтэй нь. Дээхэн vед хийгдсэн хөөрөгний толгой намхан, оюу, номин дэвсгэртэй, алт мөнгөн нуух, халбагатай байсан аж. Харин сvvлийн vед алтан нуух, халбагатай байхаас гадна хөөрөгний толгой өндөр, том байж vнэд хvрдэг болжээ. Нэг төгрөгийн гуулин зоосны хэмжээ бvхий диаметртэй, дээшээгээ нэг, хоёр цун өндөртэй байх жишээтэй. Тийм сайн шvрэн толгой одоогоос хоёр жилийн өмнө 3-5 саяар vнэлэгддэг байсан бол одоо 7 сая төгрөгт хvрчээ.

Баячуудын гоёл хаш хөөрөг
Vе vеийн баячууд цагаан өнгийн хөөрөг ихэвчлэн барьдаг байж. Энэ хаш хөөрөг бусад чулуунаас хатуулгаараа нэгдvгээрт ордог. Мөн тvvнийг байгаль дээрээс тэр бvр томоор нь олборлох нь ховор. Байлаа ч хөөрөг хийх хэмжээнийх нь маш ховор.Тиймээс өнгө сайтай, хатуулаг чанараараа, ховор нандин байдгийнхаа хувьд vнэд хvрдэг байжээ. Хаш эдэлдэг хvний ясхугарч бэртдэггvй гэж ярьдаг. Мөн байгаа өнгөтэйгөө адил сайхан, гэгээлэг зvйлийг амьдралд дагуулж ирдэг гэж байсан.

Тиймээс дан хөөрөг ч гэлтгvй гаанс, хөөрөгний тээглvvрийг хашаар хийсэн байх нь олонтой. Сvvлийн vед хаш хөөргийг ихээр хийдэг болжээ.
Тэгэхдээ бvр оросоос оруулж ирдэг байсан юм байна. Шинэ цагийн хаш хөөрөг санасан хэмжээнд хvрч vнэлэгддэггvй. Хуучин хөөргийг шинээс нь амны хэлбэр, ёроол суурийн хийц зэргээр нь ялгаж болно. Шинэ цагийн хөөрөг нь гаднаасаа өөлөх аргагvй сайн ч дотор нь хийсэн тамхи ханандаа vлдэх нь элбэг байдаг. Энэ нь хортонтой болоод тэр аж. Харин хуучных нь гаднахтайгаа адил гөлгөр дотортой байдаг учир яах аргагvй vнэтэй бvтээл болж чадсан гэдэг юм билээ.

Шvрэн хөөрөг
Хаштай адил vнэтэйд тооцогдох хөөрөг бол шvрэн хөөрөг. Шvрээр голцуу сийлбэртэй хөөрөг хийдэг байжээ. Хуучны хийц бvхий шvрэн хөөргийг эртний эдлэлийн дэлгvvрт 10 орчим сая төгрөгөөр зарж байсан. Богд хааны хэрэглэж байсан гэх шvрэн хөөрөг УИХ-ын гишvvн Ц.Цэнгэлд байдаг гэж дуулсан. Vvгээр ч зогсохгvй хэд хэдэн шvрэн хөөрөг байдаг юм билээ. Эрхэм гишvvнд Далайчойнхор вангийн хэрэглэж байсан шvрэн тоногтой эмээл байдаг. Тэрээр шvрэн эдлэлийг эдэд тооцож тvvцийг цуглуулан нэг ёсондоо кайф авдаг хvн аж. Vнэтэй ховор аливаа чулуу нь хvн биед бәйнга сайнаар нөлөөлж эрvvлжих vйлчилгээ vзvvлж байдаг аж. Шvрэн эдлэл хэрэглэдэг хvний бамбай өвчилдөггvй юм байна.

Чvичигноров хөөрөг
Чvнчигноров нь дотроо улаан, ногоон, хvрэн гээд олон янз байдаг гэнэ. Хvний биед vvссэн элдэв яр шархыг энэ чvнчигноровоор эдгээдэг гэж ярилаа. Хуучны улсуудын хэлснээр мэдрэлийн цочмог өвчнөөс vvссэн могой яр, сум яр өвчин эмчлэгдэхгvй vхэх тохиолдол ч гарч байжээ. Энэ эмчлэгдэхгvй өвчинг жинхэнэ сайн чанарын чvнчигноров хөөргөөр эмчлэж болдог юм байна. Энэ бvгд нь хий хоосон яриа мэт санагдах боловч одоо болтол эл өвчнийг энэ л аргаар эмчилдэг гэнэ лээ. Архангай аймгийн Хайрхан сумын баян Пvрэвдорж гэдэг хvний чvнчигноров хөөрөг хvv Данзанравжаад нь байдаг. Тэднийд одоо ч өвчнөө эдгээх гэсэн хvмvvс хөөргийг нь гуйж очдог хэвээр. Хэрэв хөөргийг нь унагааж, гэмтээвэл 10
сая төгрөг өгнө гэж хэлээд явсан хvн байдаг гэнэ лээ. Тэгэхээр хөөрөг зах зээлээ дагаад өөрөө vнэтэй болж байна.

Шил мэт сvvжин хөөрөг
Гаднаас нь харахад шилтэй адил тунгалаг өнгөтэй энэ хөөргийг дотор нь тунгалаг сvvж, vстэй сvvж, манатай сvvжин хэмээн олон янзаар ангилдаг байжээ. Энэ хөөргийг барьдаг хvмvvс ихэвчлэн нvдээ хөөргөөрөө арчиж байгаа харагддаг. Энэ нь нvдний харааг сайжруулдаг болоод тэр аж.

Vнийн хувьд чамгvй vнэтэй.

Гартааман хөөрөгтнийг иргэд андахгvй
Энә хөөргийг барьдаг хvн хэзээ ч саа өвчин тусдаггvй гэж ярьдаг юм байна. Сааөвчний улмаас нvvрам, нь муруйсан хvмvvс гартаам хөөргөөр зөөлөн vрсээр эдгэдэг юм байна. Тиймээс хэн хэн гартааман хөөрөг хэрэглэдэг болохыг иргэд андахгvй мэддэг гэж байсан.

Мана хөөрөг
Харин мана чулууны хувьд олдоц ихтэй, элбэг байдаг учраас энә чулуугаар хийсэн хөөрөг элбэг байдаг аж. Мана дотроо 20 гаруй төрөл байдаг.
Тэр дотроо усан, халтар, ногоон , замагт мөн өөр янз бvрийн чулууны элементvvд орсноос нь шалтгаалан гартаам мана гэдэг ч юм уу нэрийдэх болж. Харин манаар хийсэн хөөрөг нэг их vнэтэйд тооцогддоггvй.

Vнэт чулууны ангилал
Гоёл чимэглэлийн vнэт чулууг янз бvрийн шинж чанараар нь ангилдаг. Yvнд: хатуулаг шинж чанар, тунгалаг байдал, байгалийн тархац, зах зээлийн vнэ гэх мэт. Сvvлийн хоёр зуун жилд олон орны чулуу судлаачид гоёл чимэглэлийн чулууг нилээн олон удаа янз бvрээр ангилж байсан бөгөөд энэ ангилал нь шинэ орд нээх болон зах зээлийн эрэлт хэрэгцээний чиглэлийг даган өөрчлөгдөж, шинэчлэгдэж ирсэн. Зарим чулууг vнэт чулууны, заримдаа хагас vнэт чулууны ангилалд байрлуулдаг байв. «Vнэт чулуу», «өнгөт чулуу» гэх мэтийн хэллэгллvvдийг ч эрдэмтэд өөр өөрийнхөөрөө тайлбарлах нь бий.

Монгол улсын Засгын газрын 1997 оны 245 дугаар тогтоолоор vнэт металл, эрдэнийн чулууны жагсаалт, ангиллыг багтаажээ. Эрдэнийн чулууг vнэт, хагас vнэт, гоёл чимэглэлийн, өнгөлгөөний чулуу гэж дөрөв ангилжээ.

1. Vнэт чулуу:
1 .Доржпалам /алмаз/
2.Бадмаараг
3.Индраанил
4.Маргад
5 .Сувд

2. Хагас vнэт чулуу
1. Хувилгаан эрдэнэ
2. Улбар шар, ногоон, нил ягаан сапфир
3. Эрдэнийн гэрэлт чимэд
4. Эрдэнийн жадеит
5. Демантойд
6. Щпинель
7 Эрдэнийн опал
8. Усан биндэръяа
9. Молор
10. Родонит
11. Халтмар
12. Хризолит /перидот/
13. Циркон
14. Биндэрьяа
15. Кунцит 1 б. Оюу
17. Нил эрдэнэ
18. Пироп/анар-цэнт/
19. Альмандин/анар/
20. Саранчулуу
21. Хризопраз
22. Шаргал болор
23. Ягаан болор

3. Гоёл чимэглэлийн чулуу
1.Номин
2. Жадеит
3. Хаш
4. Ногоолин
5. Хув
6. Шvp
7. Усан болор
8. Утаат болор
9. Чароит
10. Мана, гартаам, чунчигноров
11. Амазонит
12. Vурийн туяа
13. Гематит
14. Обсидиан
15. Ундрам

4. өнгөлгөөний чулуу
1. Хас
2. Боржин
3. Чулуужсан мод
4. Гантиг
5. Лиственит
6. Галтуулын шил
7. Жонш
8. Баргилт

Leave a comment

Filed under Uncategorized